Körfez ülkeleriyle gerilim ticareti vurdu: İş dünyası normalleşme istiyor

Fotoğraf: AA

TÜKENMEZ HABER - Körfez bölgesi, son yıllardaki en derin diplomatik ve ekonomik krizi sonlandırıyor. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Mısır, Bahreyn ile Katar arasında 3,5 yıl devam eden kriz, Suudi Arabistan'ın ev sahipliğinde gerçekleşen 41. Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) Zirvesi'nde varılan anlaşmayla yerini ambargoyu kaldıran adımlara bıraktı.

Yaşanan bu gelişmenin ardından, gözler bu anlaşmanın uzun süredir Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'yle ilişkileri gergin olan Türkiye'ye yansımalarının nasıl olacağına çevrildi. BAE Dışişleri Bakanının ‘normalleşme’ açıklamasının ardından, ilişkilerin gerildiği süreçte milyarlarca dolarlık kayıp yaşayan Türk iş dünyası da umutlandı. Önceki dönemde ekonomik ilişkilerin güçlü olduğu Suudi Arabistan’la da normalleşme ihtimali gündeme gelirken, başta ihracatçılar, inşaat sektörü ve turizm sektörü diplomatik ilişkilerin normale dönmesini bekliyor.

Bu dönemde büyük ekonomik kayıplar yaşandığını belirten iş dünyası, Arabistan pazarının Türkiye için büyük önem taşıdığını belirterek, Körfez ülkeleriyle ilişkilerin normale dönmesini istiyor.

GERGİN İLİŞKİLER EKONOMİK OLARAK KAYBETTİRDİ

Özellikle Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri ile başlayan ambargo krizi ihracat rakamlarını etkiledi. Türkiye-Suudi Arabistan ilişkilerindeki gerilimin ekonomiye yansıması olumsuz oldu.

BAE’YLE TİCARETTE BÜYÜK DÜŞÜŞ YAŞANDI

Geçtiğimiz yıl Kasım ayında Riyad’a ihracat ekim ayına oranla yüzde 53 düştü. Birleşik Arap Emirlikleri’nde de durum çok farklı olmadı. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre, 2017 Nisan ayında ihracatta en büyük yükseliş Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile yaşanmıştı. Ancak krizin ardından bu rakam hızla düştü. Türkiye BAE'ye ihracatı da yıllık bazda aralıkta yüzde 14, ocak-aralık döneminde yüzde 19,2 geriledi. Türkiye'nin BAE'ye toplam ihracatı 2020'de 2,4 milyar dolardan 2 milyar dolara geriledi.

DİPLOMATİK KRİZ İHRACATI VURDU

İhracat kasımda geçen yılın aynı ayına göre yüzde 0,95 azalarak 16 milyar 88 milyon dolar olarak kayıtlara geçti. 2019 kasım ayında iki ülke arasında neredeyse 216 milyon 494 dolara yakın olan ihracat pazarı yüzde 52,9 gerileyerek 102 milyon dolara geriledi. Geçen yılın aynı ayında 255 milyon 367 dolar olan ihracat 180 milyon dolara düştü. BAE’ye olan ihracatın toplan yüzde 29,5 gerilediği görüldü.

SUUDİ ARABİSTAN EN FAZLA İHRACAT YAPILAN 14’ÜNCÜ ÜLKEYDİ

2020’nin ilk 8 ayında yapılan 1.8 milyar dolar ihracat ile Suudi Arabistan, Türkiye'nin en fazla ihracat yaptığı 14'üncü ülke konumundaydı. Bu dönemde tekstil, hazır giyim ve konfeksiyon sektörleri yaptıkları 205.2 milyon dolarlık ihracat ile ilk sırada yer alırken, 201.9 milyon dolar ihracatla halı sektörü ikinci oldu. Hububat ürünlerindeki ihracat 163.6 milyon dolar olurken, su ürünleri, hayvansal mamuller ile meyve ve sebze ihracatı da buna eklenince, gıdada 300 milyon dolara yaklaşan bir ihracat hacmi oluştu.

İHRACATTA EN ÇOK KİMYA, ÇELİK, HAZIR GİYİM SEKTÖRLERİ ETKİLENDİ

Suudi Arabistan, Türkiye’nin en çok ihracat yaptığı 16. pazar konumunda. TÜİK verilerine göre 2019 yılının Ocak-Ağustos döneminde 2,3 milyar dolar olan Türkiye’nin Suudi Arabistan’a ihracatı, 2020 yılının aynı döneminde 1,9 milyar dolara geriledi. Başta kimya sektörü olmak üzere, çelik, hazır giyim, elektronik ve halı ihracatında önemli düşüşler gözlendi.

2019’DA DOĞRUDAN YATIRIM 826 MİLYON DÜZEYİNDEYDİ

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) verilerine göre 2019 sonu itibarıyla Suudi firmalarının Türkiye’deki doğrudan yatırımları 826 milyon düzeyinde bulunuyor. Bu rakam, diğer Körfez ülkeleri ile karşılaştırıldığında oldukça düşük. TCMB verilerine göre, Türkiye’de Katar’ın 22 milyar dolar, Birleşik Arap Emirlikleri’nin 6,2 milyar dolar ve Bahreyn’in ise 1,5 milyar dolarlık yatırımı bulunuyor.

GERİLİMDEN EN ÇOK MÜTEAHİTLER ETKİLENDİ

İki ülke arasındaki gerilimden en çok etkilenen kesim ise müteahhitler oldu. Ticaret Bakanlığı’nın Nisan 2018’de yayınladığı ‘Suudi Arabistan Müteahhitlik Ülke Raporu’na göre, Suudi Arabistan Türk müteahhitlerin Körfez ülkeleri arasında Katar’dan sonra ikinci, dünya genelinde ise yedinci sırada en çok iş aldıkları ülke konumundaydı. Türk müteahhitlik, müşavirlik ve danışmanlık firmalarının bugüne kadar Suudi Arabistan’da üstlendikleri proje sayısı 100’ü geçiyor. Bakanlık verilerine göre, Türk firmalarının Suudi Arabistan’da üstlendikleri projelerin tutarı ise 2017 sonu itibarıyla toplam 20 milyar doların üzerine çıkarken, sadece 2017 yılında Türk firmaları tarafından yaklaşık 2,7 milyar dolarlık proje üstlenildi.

‘2021’DE DURUMUN DEĞİŞMESİNİ UMUYORUZ’

Türk Müteahhitler Birliği (TMB) Başkanı Mithat Yenigün verdiği bir demeçte, "Son iki yılda oradan aldığımız işlerde yaklaşık üç milyar dolar kayıp yaşadık " dedi. Her yıl Suudi Arabistan’dan ortalama 1,5 milyar dolarlık iş alan müteahhitlerinin bu yıl kayda geçen iş miktarının yalnızca 21 milyon dolar olduğunu belirten Yenigün, iki ülke arasındaki ilişkilerin düzelmemesi durumunda sıkıntının artarak devam edeceğini belirtti. 2018'de toplamda 3 milyar dolarlık iş aldıkları Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan'da 2020'de sıfır çektiklerini söyleyen Yenigün, 2021'de durumun değişmesini umduklarını dile getirdi. Yenigün, 2019'da Türk müteahhitlerin yurt dışında toplamda 19,5 milyar dolarlık iş aldığını, 2020'de rakamın 14,4 milyar dolara gerilediğini söyledi. Yenigün, BAE Dışişleri Bakanı'nın normalleşme açıklamasını ve Katar'a ambargonun kalkmasını olumlu karşıladıklarını, birkaç ay içinde Türk müteahhitlere dönük engellemenin kalkmasını umduklarını söyledi.

KİMYA SEKTÖRÜNDE BÜYÜK GERİLEME YAŞANDI

2020 yılında Suudi Arabistan’a ihracatı en çok düşen sektör kimya sektörü oldu. Suudi Arabistan’a Türkiye’den 2019’un Ocak-Eylül döneminde gerçekleştirilen kimyevi ürün ihracatı 375 milyon dolar olurken, bu rakam 2020’nin aynı döneminde yüzde 50’ye yakın azalarak 188,7 milyon dolar olarak gerçekleşti.

TÜRKİYE İHRACATÇILAR MECLİSİ: DÜŞÜŞ YILLIK BAZDA 11,75

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre, Türkiye'nin Suudi Arabistan'a ihracatı aralıkta geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 78,9 oranında geriledi. Bu dönemde Türkiye'nin Suudi Arabistan'a ihracatı 246 milyon dolardan 52 milyon dolara geriledi. 1 Ekim'de başlayan fiili boykotta Türkiye'nin Suudi Arabistan'a ihracatındaki düşüş yıllık bazda ekimde yüzde 11,75, kasımda yüzde 52,9 olmuştu. Düşüş oranı aralıkta artmış oldu.

Ocak-aralık dönemindeki toplam düşüş 2019'a göre yüzde 23,4 oldu. 2019'da 3,1 milyar dolar olan Türkiye'nin Suudi Arabistan'a toplam ihracatı, 2020'de 2,4 milyar dolara geriledi. Türkiye'nin Suudi Arabistan'a hazır giyim ihracındaki düşüş ise aralıkta yüzde 88,4, 2020'nin tamamında yüzde 32,9 oldu.

‘ARABİSTAN PAZARI TÜRKİYE İÇİN ÖNEMLİ’

Akdeniz Yaş Meyve-ve Sebze İhracatçıları Birliği Başkanı Necdet Sin de verdiği bir demeçte, 2019 yılında Hatay'ın yüzde 86 ile Arabistan'a en çok ihracat yapan il olduğunu, ekonomik girdinin de 57 milyon doların üzerinde olduğunu belirtti. Arabistan pazarının Türkiye için önemli olduğunu belirten Sin, “Özellikle Suudi Arabistan ve Körfez, bizim için önemli bir pazar ve o pazara Hatay'dan mevsimine göre aklınıza gelebilecek her şeyi gönderiyoruz” dedi.


PAYLAŞ