Dr. Çağatay Tarhan: Yayılma virüsün değişmesini sağlayan önemli bir etken

NİLAY GÖL


TÜKENMEZ HABER- Resmi açıklamalara göre Türkiye'de koronavirüs nedeni ile bugüne kadar 75 kişi hayatını kaybetti, 3 bin 629 kişiye de tanı konuldu. Virüs hem Türkiye'de hem de dünyada gittikçe yayılıyor. İstanbul Üniversitesi, Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Çağatay Tarhan ile virüsün mutasyona uğrayıp uğramadığını, sürü bağışıklığını, 'virüs 17 gün yaşıyor' iddiasını konuştuk.

"Virüs yayıldıkça neden değişir?" sorusuna yanıt veren Tarhan, "Virüs yayıldıkça onun çoğalmasına olanak sağlanmış olur. Mutasyonların kaynağı da çoğalma sırasında ortaya çıkan hatalardır zaten" dedi.

Dünya tarihinde 'insan yapımı virüslere' rastlandığını söyleyen Tarhan, bu virüslerin hastalık yapıcı nitelikte olmadığını da belirtti.

'Virüs 17 gün yaşıyor' iddiasını sorduğumuz Tarhan, "Virüs 17 gün yaşamıyor. Virüs bulaşmış kimselerin olduğu bir gemide 17 gün sonra bile virüs kalıntılarına rastlanmış. Yerde bir direksiyon bulduğumuzda burada araba var demeyeceğimiz gibi bir durum" yanıtını verdi.

'YAYILMA VİRÜSÜN DEĞİŞMESİNİ SAĞLAYAN ÖNEMLİ BİR ETKEN'

- Makalelerde virüsün Çin’den çıkmasından sonra mutasyona uğradığı söyleniyor. Bu konu hakkında ne düşünüyorsunuz? Virüsün daha da öldürücü biçimde mutasyona uğraması mümkün mü? Mutasyon ile birlikte virüsün bulaşıcılığı arttı mı? Virüs yayıldıkça neden değişir?

Dünyanın çeşitli ülkelerindeki hastalardan alınan örneklerde bulunan virüslerin genomları dizilendiğinde farklılaşmalar olduğunu görüyoruz. Aynı farklılık yarasa, pangolin vb. hayvanlarda bulunan koronivrüslerde de görülüyor. Şu an karşımızdaki virüs geçirdiği mutasyonlarla insanda çoğalabilecek ve insandan insana geçebilecek biyolojik donanımı kazanmış, bu anlamıyla büyük oranda kararlı bir yapı. Bu kararlı yapıya çok radikal değişikliklere yol açacak mutasyonlar eklenmesi pek beklenen bir şey değil. Fakat insanlar arasındaki bulaşıcılık gücünü etkileyebilir. Zira ilk 2002 SARS virüsüne göre insan hücrelerine tutunma yeteneği daha fazla, bunu sahip olduğu mutasyonlara borçlu. Bulaşıcılık gücünün artması da doğrudan onun öldürücülüğüyle ilgili bir durum değil. Buna ilişkin bir veri yok. Virüs yayıldıkça onun çoğalmasına olanak sağlanmış olur. Mutasyonların kaynağı da çoğalma sırasında ortaya çıkan hatalardır zaten. Bu yüzden yayılma virüsün değişmesini sağlayan önemli bir etken.

'NET BİLGİ YOK'

- Genetik yapılar, virüse direnç gösterir mi?

Şu an için özel bir genetik yapının virüse daha dirençli olduğuna dair bulgu yok. Fakat kimilerinde hiç semptom vermeden hastalığın geçip gitmesi onların sahip oldukları virüsün tutunma bölgesindeki genetik farklılıklarla ilişkili olabilir. Fakat böyle net bir bilgi yok ve bunu belirlemek için epey çalışma yapılması gerekiyor.

'SİLAHSIZ HALE GETİRİLMİŞ VİRÜSLER'

- Dünya tarihinde 'insan yapımı virüslere' rastlandı mı?

Elbette. Bunların bir kısmı gen aktarmak gibi çalışmalarda taşıyıcı olarak kullanılıyor. Fakat ya hastalık yapıcı olmayan nitelikte ya da tabir caizse silahsız hale getirilmiş virüsler bunlar. Doğada var olan farklı virüslerin farklı özellikleri bir araya getirilerek hibrit virüsler de oluşturulmuştur. Bunlar yayın halinde sunulmuştur, bilinen şeyler yani. Bunlar da, eğer bu kombinasyonlar bir araya gelirse nasıl bir yapı ortaya çıkar, bunlara karşı nasıl savaşırız gibi sorulara yanıt vermek için yapılıyor.

'NE KADAR SÜRECEĞİNİ KESTİRMEK ZOR'

- COVID-19, grip gibi hayatımızın bir gerçeği haline gelebilir mi?

Geldi aslında, bütün ekonomik, çalışma ve sağlık sistemini çok ciddi biçimde etkileyen bir durum sergiliyor halihazırda. Bunun ne kadar süreceğini kestirmek zor. Zira bu, bu alanda çalışma yapan bilim insanlarının bulacağı aşılara ya da ilaçlara bağlı. Muhtemelen dalgalar halinde, grip virüsü gibi mevsimsel dalgalanmalar halinde önümüzdeki dönemde karşımıza çıkması mümkün. Fakat o zaman belki de bu kadar sarsıcı etki yaratmayabilir.

'GENEL BAĞIŞIKLIĞI ARTTIRMA STRATEJİSİ'

- Birçok ülkede 'sürü bağışıklı' yöntemi uygulandığı iddia ediliyor. Nedir sürü bağışıklığı, koronavirüs salgınını engelleyebilir mi?

Toplumun genelini hastalık etkeniyle karşı karşıya bırakarak genel bağışıklığı arttırma stratejisi bu. Daha çok sağlık sisteminin var olan durumu kaldıramayacağı düşüncesiyle başvurulan bir yöntem ama bunun maliyetinin epey yüksek olduğu düşünülerek vazgeçildi zaten.

'VİRÜS 17 GÜN YAŞAMIYOR'

- 'Virüs 17 gün yaşıyor' iddiasının aslı nedir? Virüs yüzeylerde ne kadar yaşayabiliyor?

Virüs 17 gün yaşamıyor. Virüs bulaşmış kimselerin olduğu bir gemide 17 gün sonra bile virüs kalıntılarına rastlanmış. Yani virüse kendi özgün kimliğini veren RNA parçası ya da kılıf yapıları yüzeyler üzerinden izole edilebilmiş. Bunlar hastalık yapacak etkenler değil. Yerde bir direksiyon bulduğumuzda burada araba var demeyeceğimiz gibi bir durum yani.

'1.5 YILDAN ÖNCE AŞI GELİŞTİRİLMESİ SÜRPRİZ OLUR'

- Birçok aşı çalışması haberi geliyor. Yakın zamanda bu mümkün mü?

Çok fazla para ve emek ayrılmış durumda ama 1, 1.5 yıldan önce aşı geliştirilmesi çok büyük sürpriz olur.

'ÇÜNKÜ VİRÜSÜ DAHA İYİ TANIYACAĞIZ'

- Koronavirüs testleri neden bir negatif bir pozitif çıkabiliyor?

Bireylerden örnek aldıktan teste geçene kadarki süreç aşamalı bir süreç. Nasıl örnek alındığı, yeterli örnek alınıp alınmadığı, nasıl taşındığı, test kitlerinin bileşim ve kalitesi testin sonucunu etkiliyor. Aslında test yaptıkça git gide sonucun doğruluğunun da artmaya başladığını göreceğiz. Çünkü virüsü daha iyi tanıyacağız.

'NÜFUSUN YÜZDE 80'İ ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDE ENFEKTE OLABİLİR'

- Herkesin er ya da geç enfekte olacağına dair öngörüler var...

Dünyanın çeşitli yerlerinden enfeksiyon hastalıkları uzmanlarının ya da virologların söylediğine göre, nüfusun yüzde 60-80'i önümüzdeki dönemde enfekte olabilir. Sonra nasıl bir seyir izleyeceğini hep beraber göreceğiz.

ETİKETLER

Editörün Seçimi