Türkiye’de 3 bin kadın ateş böceği bıraktı: Gece geçerken elimizde biber gazı ile korkarak geçiyoruz

Birleşmiş Milletler Kadın Birimi’nin (UN Women) kadına yönelik şiddetle mücadele amacıyla hazırladığı “Ateş Böcekleri Projesi” kadınların kendini güvende hissetmediği sokağı ateş böceğiyle “haritalandırarak” gözler önüne seriyor; Türkiye’nin hemen hemen her noktasında kadınlar sözlü ve fiziksel tacize uğruyor, sokakta kendini güvende hissetmiyor.

Independent Türkçe’den Sezin Bala, Birleşmiş Milletler Kadın Birimi Türkiye Programlar Yöneticisi Zeliha Ün ve Ankara, İzmir ve İstanbul belediyelerinin ilgili birimleriyle görüştü.

3 BİN KADIN ATEŞ BÖCEĞİ BIRAKTI

25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü kapsamında “Ateş Böcekleri ile Karanlığı Aydınlat” sloganıyla başlatılan kampanya İnsan Hakları Haftası’na girdiğimiz bu hafta, 10 Aralık itibarıyla sona erdi.

Kamusal alanda kadınların ve kız çocuklarının maruz bırakıldığı şiddete dikkat çekmeyi amaçlayan kampanya kapsamında, kadınların atesbocekleri.info adresindeki interaktif Türkiye haritasına birer ateş böceği bırakarak bulundukları kentlerde kendilerini güvende hissetmedikleri yerleri belirlemeleri istendi. 

Yaklaşık 3 bin kadın, sözlü ya da fiziksel tacize uğradıkları, yürümekten korktukları, tehlikeli buldukları karanlık sokakları haritaya bir ateş böceği bırakarak işaretledi. Bu işlem sırasında karşılarına çıkan kutucuğa yazdıkları yorumlarla, yaşananların ne kadar benzer olduğu da adeta gözler önüne serilmiş oldu.

turkiye - 2 - BM Kadın Birimi.jpg

ŞİKAYETLERİN BAŞINDA ANKARA, İSTANBUL VE İZMİR GELİYOR

Türkiye haritasında ateş böcekleriyle en fazla aydınlatılan illerin başında İstanbul, Ankara ve İzmir geliyor. Şikayetlerin şehir merkezlerinde çoğunlukta olduğu ortaya çıkıyor.

Projenin ardındaki isimlerden Birleşmiş Milletler Kadın Birimi Türkiye Programlar Yöneticisi Zeliha Ünaldı’ya göre harita üzerinde yapılan şikayetlerin başında “karanlık sokaklar” geliyor.

Independent Türkçe’ye konuşan Ünaldı, “Ziyaretçiler işaretledikleri sokaklarda aydınlatmaların yetersiz olduğunu söylüyor. Ayrıca günün farklı saatlerinde tacize uğradığını söyleyen bir çoğunluk da var. Özellikle Türkiye’nin bilindik ve işlek cadde ve meydanlarında, gece ya da gündüz sözlü tacize uğradığını söyleyen kadın sayısı azımsanmayacak durumda” diyor.

Elde edilen bu veriler güvenli şehirler yaratılmasına katkı sağlamayı amaçlayan proje kapsamında yerel yönetimlerle paylaşılacak.

Sonuçları tüm belediyelere iletmeyi hedeflediklerini belirten Ünaldı, halihazırda bu kampanyadan haberdar olan ve verilerin hazırlanmasını bekleyen belediyeler arasında İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Ankara Büyükşehir Belediyesi, Gaziantep Büyükşehir Belediyesi, İstanbul-Beşiktaş Belediyesi, Ankara-Çankaya Belediyesi olduğunu söylüyor.

Kampanyanın, kamusal alandaki güvenlik ve güvenli kentler yaratma konusunda yerel yönetimlere önemli bir veri sağlayacağını ifade eden Ünaldı, “Yerel yönetim ortaklarımızla bu kampanyanın kapsamlı bir şekilde kaynak olarak nasıl kullanılabileceği konusunu önümüzdeki günlerde detaylı olarak görüşeceğiz” diye belirtiyor.

BELEDİYELERDEN BEKLENEN SOMUT ADIMLAR

 Verilerin paylaşılmasının ardından ilgili belediyelerin katılımıyla bir çalıştay düzenleme planlarının olduğunu söyleyen Ünaldı süreç sonunda atılabilecek somut adımları şöyle sıralıyor:

Kamusal alanlarda güvenliğin sekteye uğramaması için gerekli önlemlerin alınması, karanlık sokakların aydınlatılması, kaldırım, yol gibi mekansal düzenlemelerin erkeklerin yanı sıra kadın ve kız çocukları da düşünülerek tasarlanması konularında belediyelerle işbirliği içinde olmak istiyoruz. Şüphesiz güvenli kentler için tek sorumluluk yerel yönetimlerde değil. Bu kampanyadan elde ettiğimiz pilot verileri diğer ortaklarımızla politikalar ve stratejiler geliştirirken de kullanmayı hedefliyoruz.

‘BU KAMPANYALAR YENİ DEĞİL’

Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu Başkanı Canan Güllü ise belediyeler açısından bu verilerin yeni olmadığına dikkat çekiyor. Independent Türkçe’ye konuşan Güllü, 2010’da Ankara’da sokakların aydınlatılmasıyla ilgili bir kampanya başlattıklarını hatırlatarak şunları söylüyor:

Dokuz yıl önce var olan bu sorunları biz bütün yerel yönetimlere taşımaya çalıştık. Yerel yöneticilerin en önemli görevleri birincisi aydınlatılmış sokaklardı, ikincisiyse gece vardiyalarından dönen kadınların ulaşıma erişebilmesiydi. Mesela Ankara için gece saat 10’dan sonra Kızılay’a inebilen hiç araç yoktu. Turizmde, otelde, vardiyada çalışan kadınlar 10’dan evvel bir yerlere ulaşmak zorundaydı.

Güllü, aydınlatılmış sokaklar, sayısı artırılan otobüs durakları, ulaşım saatlerinde yapılacak düzenlemeler için yerel yönetimlerin ayrıca kaynak ayırmaması gerektiğini çünkü bunların halihazırda belediyelerin zorunlu görevi olduğunu vurguluyor.

Büyükşehirlerde toplu taşıma araçlarında yaşanan tacizlere dikkat çekerek otobüs şoförlerine eğitim verilmesine ilişkin de girişimlerde bulunduklarını söyleyen Güllü şu ifadeleri kullanıyor:

Sonuç itibarıyla bu ülkede kadınların kaç çok doğuracaklarıyla, kürtaj yaptırıp yaptırmayacaklarıyla ilgilenenler, hayatta kalmalarıyla ilgilenseydi bugün bunlar olmayacaktı. Dün 14 yaşındaki yeğenimin 'Okuldan eve dönerken yürüyeyim mi taksiye mi bineyim?' cümlesine tanıklık ettim. Bu çok acı. Ben bu ülkede hiçbir çocuğun, kız ya da erkek fark etmiyor, sokağa çıkarken kendini güvende hissetmesi için spor öğrenmesini ya da kolluk gibi anne baba takibini yaşayarak bir yaşam sürmesini kabul etmem. Bu nedenle de önlemleri hükümetler almak zorunda.

Canan Güllü, “Korkmayacağız, sadece tedbir alacağız” diyerek, herkese gördükleri karanlık sokakları belediyelere ihbar etmelerini ve kadınlara KADES uygulamasını telefonlarına indirmelerini tavsiye ediyor.

TOPLUMSAL CİNSİYET EŞİTLİĞİ VE YARGI SİSTEMİ

Canan Güllü, toplumsal cinsiyet eşitliği kavramının okullarda öğretilmesinin önemine dikkat çekerek, kadına yönelik şiddeti engellemede en önemli konunun ise “yargı” mekanizması olduğunu vurguluyor.

“Adli tıpın raporuyla tecavüzü belirlenenler tahliye ediliyor, beraat ettiriliyor” diyen Güllü, “Sokakta kadınları taciz etmiş ya da evinde kendi çocuğuna istismar uygulamış babayı tutuksuz yargılarsanız, bu memleketin adalet duygusu dağılır. (…) Biz korkmayız, önlemimizi alırız ama biz önlemimizi alırken yasal mevzuatı uygulamayan hükümete de söyleyecek sözler birikir” diye belirtiyor.

BU ÜLKENİN ADALET SİSTEMİNİN GÜVENİLİR OLMASI LAZIM’

“Bugün yaşadıklarımızın geleceğini 10 yıl önceden görmüştük” diyen Güllü sözlerini şöyle sürdürüyor; "Geçen günlerde Kocaeli’ndeki 65 yaşındaki dedenin 'Gözüm sana kayıyor, karşımdan kalk' dediği cümlenin müsebbipleri bugün bunları düşünmeli.  “Bu ülkenin adalet sisteminin güvenilir olması lazım” diyen Güllü şunları söylüyor:

Hukuk açısından kötü bir durum. Kadın, acil yardım hattını arıyor. Aslında derdini anlatsa biz ona hukuki yoldan daha çabuk yardım edeceğiz. 'Hayır, önce bana sosyal medyadan yardım edin' diyor. Bu yanlış, bu ülkenin adalet sisteminin güvenceli olması lazım. Fail bilmeli ki bir kadını 41 yerinden bıçakladığında ömrü billah o hapisten çıkmayacak. Bilmeli ki bu işi düşündüğünde, eyleme geçirdiğinde masa başında oturan hakim 'bıçağı yanında taşıyabilirdi' gibi bir bahaneyle onu beraat ettirmeyecek. Bilmeli ki vahşice boğazını kestiği kadın için bir ömür boyu hapiste ölecek. Ama bunu bilmiyor.

BM Kadın Birimi Türkiye Programlar Yöneticisi Zeliha Ünaldı da sorunun “salgın” haline gelmesinin nedenlerini “cezasızlık, sessizlik, yaftalama ve utanç” olarak sıralıyor. Ünaldı sözlerini şöyle sürdürüyor; “Son yıllarda dünya çapında kadına yönelik şiddet konusunda birtakım ilerlemeler kaydedilse de tüm çabalara rağmen, kadınlara ve kız çocuklarına yönelik şiddet küresel olarak devam ediyor, kadınlar evlerinde, sokakta ve dijital dünyada şiddete maruz kalıyor. Dünyada her üç kadından birinin yaşamlarının bir döneminde, çoğu kez kendi yakını olan birinin fiziksel veya cinsel şiddetine maruz kaldığını ve bazı ülkelerde bu oranın yüzde 70’ler düzeyine çıktığını dikkate alarak, Dünya Sağlık Örgütü 2014’te şiddeti “küresel salgın” ve halk sağlığı krizi olarak nitelemişti.

BELEDİYELER NE DİYOR? ANKARA: KADIN DOSTU KENT ADAYIYIZ

Konuya ilişkin Independent Türkçe’ye konuşan Ankara Büyükşehir Belediyesi Kadın ve Aile Hizmet Müdürlüğü Şube Müdürü Şenay Yılmaz, 2017’den bu yana kadına yönelik şiddetle mücadele ulusal eylem planının paydaşı olduklarını belirterek, “Bu kapsamda iki ayrı uygulamaya imza atıldı. Güvenli Durak Uygulaması ve Duraksız Yolculuk Uygulaması” diyor.

İlk uygulamada Ankara genelindeki durakları, parkları ve kız yurtlarını aydınlattıklarını belirten Yılmaz, ikinci uygulamadaysa Özgecan Aslan cinayetinin ardından tüm Ankara’da akşam 19.00’dan sonra kız öğrencileri durak harici yurt önünde indirme uygulamasının başlatıldığını, bu uygulama için tüm EGO şöförlerinin bilgilendirildiğini söylüyor.

“Ateş Böcekleri” projesinden çıkan verileri “kentsel hizmetler hedefine ekleyerek alt faaliyetleri planlayacaklarını” belirten Yılmaz sözlerini şöyle sürdürüyor; “Biz Ankara Büyükşehir Belediyesi olarak Kadın Dostu Kent adayıyız. Kadın Dostu Kentler ise kadınların sağlık, eğitim ve sosyal hizmetlere istihdam olanaklarına kaliteli, kapsamlı kentsel hizmetlere (ulaşım, konut, güvenlik, vb) şiddete maruz kaldıkları takdirde haklarını güvence altına alacak mekanizmalara erişimini ve yerel yönetimlerin planlama ve karar alma süreçlerine katılımını sağlayarak, erkeklerle birlikte kentsel yaşamın tüm alanlarında eşit bir biçimde yer almasını destekleyen  kentlerdir. Bu bağlamda kadın dostu kentler, kentin sunduğu ekonomik, sosyal ve siyasi fırsatlardan kentte yaşayan herkesin eşit bir biçimde yararlanabileceği kentlerdir.”

‘İYİ AYDINLATILMAMIŞ SOKAKLARLA İLGİLİ ÇALIŞIYORUZ’

Yılmaz, kadınların bir araya gelebilecekleri mekanlar, her mahalleye bir kreş, gündüz bakımevi hizmetleri gibi öncelikleri olduğunu belirterek, “İyi aydınlatılmamış sokaklarla ilgili çalışıyoruz. Uzak noktalara hizmet vermeyen belediye otobüsleri ve bu araçların güvenli olmayışı kadınların en temel haklarından biri olan seyahat özgürlüğünü kısıtlamaktaydı. Otobüs sayısını artırmaya çalışıyoruz. Kadınların bebek arabalarıyla kentin sokaklarını kullanımını kolaylaştırıyoruz” diyor.

Kadınların şiddete uğradıklarında sığınabilecekleri mekanlar, ilgililere ulaşabilecekleri acil destek hatları gibi projelerine dikkat çeken Yılmaz, “6 danışma merkezi ve 3 sığınma evimiz mevcut. Acil şiddet hattımız var. Ücretsiz avukat hizmetine başladık” diye belirtiyor.

İZMİR: ŞİKAYETİN YOĞUNLUKTA OLDUĞU İLÇE BELEDİYELERİ BİLGİLENDİRİLECEK

Independent Türkçe’ye konuyu değerlendiren İzmir Büyükşehir Belediyesi Sosyal Projeler Dairesi Başkanı Dr. F. Aytuğ Balcıoğlu, “Ateş Böcekleri” projesi kapsamında Gaziemir, Karabağlar ve Konak ilçelerinin haritada yoğunlukla işaretlenmiş olduğunu belirterek, “Belediyemizin ilgili birimleri ve söz konusu ilçe belediyelerimizle bu bilgi paylaşılarak gerekli çalışmalar titizlikle sürdürülecek” diyor.

Belediye otobüslerinin saat 22.00’den sonra kadın yolcuların güzergah dahilinde istediği bölgede durak harici de olsa inebilmeleri yönündeki uygulamanın 2018’den bu yana sürdüğünü belirten Balcıoğlu, sokak güvenliğinin sağlanması için park alanlarının aydınlatılması çalışmalarının sürdüğünü ifade ediyor.

Balcıoğlu bebek arabası kullanan ebeveynler, engelli bireyler için cadde, sokak, hizmet binaları, parklar vb. kamusal alanların herkes için erişilebilir hale getirilmesi amacıyla gerekli saptamalar yapıldığını ve iyileştirme çalışmalarına geçileceğini belirtiyor.

İSTANBUL: İBB ÇATISI ALTINDA “CİNSEL ŞİDDET KRİZ MERKEZLERİ” AÇILACAK

BM Kadın Birimi’nin 25 Kasım’da başlayan ve dünya çapında gerçekleştirdiği “Kadına Yönelik Şiddeti Sona Erdirmek İçin Birleşin - 16 Günlük Aktivizm Kampanyası" finali, dün akşam Kız Kulesi’nde yapıldı. Törene katılan İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu, “Adalete olan inancın yitirilmesi de şiddet eğilimini besleyen bir unsur” diyor.

İstanbul'da her 100 kadından 13’ünün yaşamlarının bir noktasında cinsel şiddette maruz kaldığını belirten İmamoğlu konuşmasında, İBB olarak geliştirecekleri projelere ve detaylarını da yer veriyor:

Sığınak Sonrası Destek Hizmetleri kapsamında ‘Kadın Dayanışma Evi’ni bu ayın sonuna kadar hayata geçirmiş olacağız. (…) Kadınlara yönelik cinsel saldırı ve suçlar gizli kalmayacak. Yıllardır kadın hareketinin talep ettiği ‘Cinsel Şiddet Kriz Merkezleri’ İBB çatısı altında açılacak. Sokak, meydan, park, bahçeler ve diğer kamusal alan aydınlatmaları eksiksiz ve güvenli hale gelecek, Aydınlatma Planı uygulanacak. (…) Kadınlar, açacağımız ‘Destek Hattı’ ile sosyal yardımdan başlayarak şiddete, istihdamdan kreş talebine her türlü sorunu için 7/24 bizi arayabilecek.


Haritaya bırakılan 700’ü aşkın yorumdan bazıları şöyle:

Caddede otobüs beklerken her gün her saat tacize uğruyorum. Korna çalınıyor, araba yanaşıyor; asla güvende hissetmiyorum.

Evime giderken karanlık bir sokaktan geçmek beni çok korkutuyor. Ayrıca evime giderken 10 dk yürümem gerekiyor ve orada inşaat var. Her yer karanlık. Aydınlatılırsa daha rahat yürüyebilirim.

Akşam saatlerinde burada bulunan çoğu erkek göz hapsine alıyor ve biz kadınlara rahatsız edici bakışlar atıyor.

Bu yolda, trafikte sıkıştıran muhakkak oluyor.

Bu cadde boyu, özellikle sabah erken saatler ve akşam 7’den sonra tacizler fazla oluyor. Kornayla, farla tacizler en hafif olanları. Yanınızda arabayı durdurup içeri almak istiyorlar. İş çıkışı sonrası yollar çok ıssız oluyor, korkuyorum.

Burada uyuşturucudan bayılan veya arabalarda seni sırf taciz etmek için oturan, en kötüsü de seni takip edenleri bulabilirsin.

Burası daima karanlık. Gece geçerken elimizde biber gazı ile korkarak geçiyoruz.

Herkes için tehlikeli. Özellikle turistlerin önlerini seyyarlar kesiyor. Şehrin ortasında tehlikeli, kalabalık bir bölge.

Sürekli arabadan sözlü taciz. Yolda laf atan insanlar. Fabrikalarda çalışan kadınlara sürekli sözlü taciz uygulanıyor.

 Burası evimizin bulunduğu yer ve ben akşam eve geliyorken korkudan titreyerek başımı kaldırmadan yürüyorum. Kendi evimin sokağında korkmak istemiyorum.

 

ETİKETLER

Editörün Seçimi