TGS açıkladı: 10 örnekle Türkiye'de basın özgürlüğü

Türkiye Gazeteciler Sendikası (TGS), 3 Mayıs Dünya Basın Özgürlüğü Günü'nde 'Basın Özgürlüğü Raporu'nu yayımladı. TGS tarafından yayımlanan raporda, "Gazeteciler özgürlüğünü yitirirken toplumumuz haber alma hakkını, ülkemiz de demokrasisini kaybediyor" denildi.

MART 2020'DE 8 GAZETECİ, HABER VE YORUMLARI NEDENİYLE GÖZALTINA ALINDI

Rapora göre sadece Mart 2020’de ve yalnızca koronavirüs pandemisi özelinde, Türkiye’nin dört bir yanındaki yerel medya kuruluşlarında çalışan sekiz gazeteci, haber ve yorumları nedeniyle gözaltına alındı. Kimileri gece yarısı kelepçelendi, kimileri defalarca ifadeye çağrıldı, kimileri hâlâ soruşturma ve suç duyurularıyla karşı karşıya.

BASKILARA RAĞMEN GÖREVLERİNİ YAPMAYA ÇALIŞIYORLAR

Sadece İstanbul’da değil; Kocaeli’den Rize’ye, Bartın’dan Van’a her yerde vatandaşlar bilgi edinme hakkı sahip. Tüm illerde birçok gazeteci de vatandaşın bu hakkı için, baskılara rağmen görevlerini yapmaya çalışıyor. İşte bu gerçeği, bir ay içinde yaşanan 10 vaka üzerinden hatırlatıyoruz.

1. Salgının merkez üslerinden Kocaeli’deki ilk ölümlere dair haber

Ses Kocaeli’nin Genel Yayın Yönetmeni İsmet Çiğit, gazetenin internet sitesinde yayımlanan, Derince Araştırma Hastanesi’nde koronavirüs kaynaklı hastalıktan iki kişinin öldüğüne ilişkin haber üzerine gece yarısı kelepçelenerek gözaltına alındı.

Olayı duyunca Emniyet Müdürlüğü’ne giden gazetenin yöneticisi ve yazarı Güngör Aslan, “Haberi o yapmadı, ben yaptım” deyince Çiğit serbest bırakıldı, onun yerine Arslan gözaltına alındı. Arslan ve daha sonra Emniyet’e çağrılan Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Ahmet Serimer ifadelerinin ardından serbest bırakıldı.

2. Büyükşehir olmadığı hâlde sokağa çıkma yasağı uygulanan tek il olan Zonguldak’taki ‘özel defin’ haberi

Zonguldak 10 Temmuz Mezarlığı’na, bir cenazenin özel kıyafetli görevlilerce defnedildiği haberini yapan gazeteciler hakkında “halkı paniğe sürüklediği” gerekçesiyle soruşturma başlatıldı.

Polis ekipleri; Halkın Sesi, İmza ve Tempo gazeteleriyle Elmas 67 televizyonu ve Lens Medya’nın bürolarına gidip gazetecileri gözaltına aldı. İfade alımının ardından adli kontrol tedbiri ile sulh ceza hâkimliğine sevk edilen gazeteciler, haklarındaki talep reddedilince serbest bırakıldılar.

3. Sınır ili Van’dan yapılan koronavirüs haberleri

Van’da serbest gazetecilik yapan Ruşen Takva, koronavirüs haberleri nedeniyle üç gün üst üste ifadeye çağrıldı. Halkı korku ve paniğe sevk etme suçlarından hakkında soruşturma başlatıldığını söyleyen Takva, ifade verdi.

4. ‘Rize’ye dönen umreciler karantina altına alınmadı’ haberi

Rize Cumhuriyet Savcılığı, “Umreden Rize’ye dönen 500 vatandaş karantina altına alınmadı” haberi nedeniyle Nabız haber sitesinin muhabiri Gençağa Karafazlı hakkında, “halka korku ve panik yaymak” gerekçesiyle soruşturma açtı. Gözaltına alınan Karafazlı, ifadesinin ardından tutanak imzalatılarak serbest bırakıldı.

5. Diyarbakır Cezaevi’nden gelen koronavirüs mektuplarına dair haber

Diyarbakır Cezaevi’nden koronavirüse ilişkin kendisine gelen mektupları yazılarında ve sosyal medya hesabında paylaşan gazeteci Nurcan Baysal’a, halkı korku ve paniğe sevk etmek suçlaması ile soruşturma açıldı.

6. ‘Bartın’da bir doktorun testi pozitif çıktı’ haberi

Bartın’da yayın yapan Halk gazetesi ve Pusula gazetesinin sahibi Mustafa Ahmet Oktay ile Yazı İşleri Müdürü Eren Sarıkaya, savcının talimatı üzerine Siber Suçlarla Mücadele Şubesi tarafından gözaltına alındı.

İki gazeteci, “Bartın’da bir doktorun testleri pozitif çıktı” başlıklı haber dolayısıyla halkı paniğe sevk etmekle suçlanıyordu. Oysa ki haber doğruydu. Zira Bartın Valiliği de gazetecilerin gözaltına alınmasından bir saat sonra haberi doğrulayan bir açıklama yaptı. Gazeteciler ifade alımının ardından serbest bırakıldılar.

7. Mardin’de koronavirüs kapan çocuklar haberi

Mezopotamya Haber Ajansı muhabiri Ahmet Kanbal, Mardin Devlet Hastanesi’nde koronavirüs testleri pozitif çıkan üç çocuk ile negatif çıkan yedi çocuğun aynı ünitede karantinaya alındığı iddiasını haberleştirmesi nedeniyle emniyete çağrıldı. Mardin İl Emniyet Müdürlüğü Güvenlik Şube’den Ahmet Kanbal’ı arayan polisler, kendisi hakkında “halkı kin ve düşmanlığa sevk etme” iddiaları ile soruşturma başlatıldığını bildirdi.

8. ‘Çaykur’da virüs alarmı’ haberi

“Çaykur’da virüs alarmı” ve “Virüs işçilere bulaştı” başlıklı haberler nedeniyle söz konusu şirket, Rizeli gazeteci Gençağa Karafazlı hakkında suç duyurusunda bulundu. Şirketin yazılı açıklamasında, “Yerel bir internet sitesinde, yeni tip koronavirüs haberiyle Çaykur’a karşı algı oluşturulmaya çalışılıyor” denildi.

9. ‘Diyarbakır Adliyesi kapandı’ haberi

Koronavirüse karşı alınan tedbirleri içeren “Diyarbakır Adliyesi kapandı” başlıklı haberi sosyal medya hesabında paylaşan Mezopotamya Haber Ajansı’nın yargı muhabiri Aydın Atay hakkında soruşturma başlatıldı. Halk arasında endişe, korku ve panik yaratmakla suçlanan Atay, Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Siber Suçlarla Mücadele Büro Amirliği’ne ifade verdi.

Atay, paylaşımı haber amaçlı yaptığını belirterek hakkındaki suçlamaları reddetti ve sosyal medya hesabında paylaştığı haberin suç teşkil etmediğini, aksine haberin içinde Diyarbakır Barosu ve Cumhuriyet Başsavcılığı’nın adliyede koronavirüsüne karşı aldığı tedbirlerin yer aldığını söyledi.

10. Van’da bir gazeteci daha hedefteydi

Van’da serbest gazetecilik yapan Oktay Candemir, Van Emniyet Müdürlüğü Şubesi’nden aranarak ifadeye çağrıldı. Koronavirüs ile ilgili yaptığı paylaşımlar nedeniyle halkı korku ve paniğe sevk etme suçundan hakkında soruşturma açılan Candemir ifade verdi.

20 maddede rapordaki sayısal veriler

  • ‘Yargı Reformu’na rağmen 85 gazeteci hâlâ hapiste (1 Nisan 2020 itibarıyla bu sayı 86’ydı).
  • Son bir yılda 103 gazeteci, 108 kez gözaltına alındı.
  • Gazeteciler en az 239 günü gözaltında geçirdi.
  • Son bir yılda 28 gazeteci cezaevine girdi.
  • Bu gazetecilerden 9’u hâlâ tahliye edilmedi.
  • 6 gazeteci, iddianame hazırlanmasını bekliyor.
  • 11 gazeteci gözaltındayken darp edildiğini beyan etti.
  • 2 gazeteci çıplak aramaya maruz kaldığını bildirdi.
  • Son bir yılda gazetecilere en az 76 yeni soruşturma açıldı.
  • Gazetecilerin sanık veya davalı olduğu en az 166 yargılama yapıldı.
  • 48 gazeteci beraat etti.
  • Gazeteciler toplamda en az 178 yıl 6 ay 9 gün hapis cezasına çarptırıldılar.
  • Gazeteciler aleyhine en az 148.380 TL tutarında adli para cezası verildi.
  • Son bir yılda en az 37 gazeteci fiziki saldırıya maruz kaldı.
  • Fiziki saldırıya uğrayanların 23’ü ulusal, 14’ü yerel medya çalışanı.
  • Son bir yılda RTÜK’ten medyaya 20 idari yaptırım kararı çıktı.
  • RTÜK toplamda 16 defa yayın durdurdu.
  • RTÜK ayrıca medyaya 1.033.864,00 TL idari para cezası kesti.
  • TGS anketine göre gazetecilerin yüzde 80,8’i sansüre uğradığını düşünüyor, yüzde 78,7’si otosansür uyguladığını belirtiyor.
  • TGS verilerine göre medya sektöründe işsizlik oranı yüzde 25-30 arasında.

Son bir yılın en abuk 5 sansür girişimi

  • Karikatüre bile erişim engellendi: Berat Albayrak’ın Kanal İstanbul güzergahında arsa satın almasıyla ilgili haberler basına yansıdı. Albayrak tarafı, “İmkânı olan her vatandaşın yapabileceği sıradan bir satın alma” dedi. Buna karşın ilgili haberlere ve hatta Leman dergisinin kapağına bile erişim engeli koydurdular.
  • Soru sordu, soruşturma açıldı: Hülya Koçyiğit’in damadı Ender Alkoçlar’ın sahip olduğu şirketin, Antalya Konyaaltı sahili plaj işletmesini alması tartışma yaratmıştı. Antalya Büyükşehir Belediye Başkanı Muhittin Böcek’in canlı yayımlanan basın toplantısında haberimizvar.net sitesinin Genel Yayın Yönetmeni Ebru Küçükaydın, bu konudaki usulsüzlük iddialarını sordu. Alkoçlar Turizm bu sorular nedeniyle Küçükaydın hakkında suç duyurusunda bulundu. Antalya Cumhuriyet Başsavcılığı soruşturma başlattı.
  • ‘Harçlık hacizi’ haberlerine engelleme: İstanbul Cağaloğlu Anadolu Lisesi Müdürü Necati Yener’in “kendisine dava açan öğrencilerin harçlığına haciz koydurduğuna” yönelik iddialar haberleştirildi. Yener, mahkemeye başvurup 15 sitede yayımlanan bu haberlere erişim engeli getirtti.
  • Dubai şeyhine sansür kalkanı: Sözcü muhabiri Yaşar Anter, Dubai şeyhi Abdullah Al Futtaim’e ait 110 metre uzunluğunda, 600 milyon Euro değerindeki lüks yata ilişkin haberi nedeniyle gözaltına alındı. İfade işleminin ardından savcılık tarafından tutuklama talebiyle Sulh Ceza Hâkimliği’ne sevk edilen Anter neyse ki serbest bırakıldı.
  • Trafik kazası haberi yaparken gözaltı: Demirören Haber Ajansı (DHA) muhabiri Ümit Uzun, İstanbul Gaziosmanpaşa’da bir trafik kazasını haberleştirmeye çalışırken polis tarafından tartaklanıp kelepçelendi. İlçe emniyet müdürünün talimatı ile serbest kalan gazeteci, polislerden şikâyetçi oldu. Ama Uzun hakkında polise mukavemet ve hakaret suçlarından kamu davası açıldı.

Journo

ETİKETLER

Editörün Seçimi